yunanistan

yılbaşı nedeniyle yunanistan'a gittik ve bu küçük komşumuzu dedeağaç'tan atina'ya kadar bir güzel gezdik.

(selanik beyaz kule. google)

selanik 90'larda kalmış bir şehir. atatürk'ün evi hariç öyle ahım şahım bir durumu yok. beyaz kulesi, iskender heykeli, aziz dimitri kilisesi(güzel bir mekan) birde roma zafer takı var. amerikan pazarı hala mevcut. havası çok soğuk. kale içi kısmı ilginç. kahvede tavla oynayan tipleri görünce ilk şaşkınlığımı yaşadım. daha sonrasında da gördüm ki söylendiği gibi yunanlıların bizden hiçbir farkı yok.

(fotoğraf google'dan)

sonra atina yolunda bir manastıra saptık. mekanın adı agia paraskevi kilise ve manastırı. aslında bir ayazma. gözleri görmeyenlerin gözlerini açıyormuş. çok güzel bir manastırdı. kutsal suyundan içip dileğimizi de diledik. ama yılbaşı ikramiyesi bana vurmadı. gözlerinden kurtulanlar gözlüklerini asmış ama bana yaramadı(!)

(pantheon)

atina akropolis öyle kafamda büyüttüğüm kadar büyük bir mekan değilmiş. ben çok ihtişamlı bir yer bekliyordum. bizim efes, akropolis'i beşe katlar. tiyatroları küçücük. binaları o kadar muhteşem değil. gerçi o meşhur panteonu venedikliler havaya uçurmuş, ingilizler yağmalamış. neyse, zeus tapınağı ise bildiğin sütun işte. hayal kırıklığına uğradım. atina'nın taksim'i plaka. yunan yemeği yiyelim dedik, musakkas dediler. zaten her yer dönerci, şiş kebabçı. türkiye'de yemediğiniz bir yunan yemeği yok. esasında türk-yunan ayrımı da saçma. bir türk-yunan kültürü var ortada. buzuki dedikleri şey aslında bozuk saz. biz bozuk saz demişiz, onlar buzuki. musakka, baklava kelimelerinin kökeni arapça. bu yemek-tatlıyı yunanlılardan öğrenmemiz biraz saçma. neyse, yunanlılar ile bizler arasında da fiziksel farklılık yok bence. kültür büyük oranda aynı. kiliselerinde azizlerine yalvarışlarını gördüm. bizdeki evliyalara el sürmelere benziyordu. yenilen yemekler aynı, müzik aynı. öyle sanılan kadar bir farkımız ciddi anlamda yok. şimdi düşündüm de var aslında. çok temizler. yollar temiz, tuvaletler pırıl pırıl. ipsala'da türk tarafına geçince tuvalete girdik, bok götürüyor, sular akmıyor. yunanistan'ın en ücra tuvaletleri bile mükemmel ve parasız. bu arada, ülke pahalı bir ülke.

(meteora manastırlarından birisi)

neyse, meteora'daki manastırlar muhteşem. kayaların tepelerine resmen sanat inşa etmişler. haklarını yememek lazım.

kavala'da bir tek kale içi var. insanları genelde karadeniz'den gelmiş. zaten tipleri karadenizlilere benziyor. heyecanlı, aceleci tipler. şehir ise bizim küçük bir sahil kasabası gibi. şirin ve güzel.

(kavala)

yunanistan'da hala daha anten kullanılıyormuş :) yol boyunca dikkat ettim, fabrika falan yok. zaten ülkeyi gemi taşımacılığı, turizm ve zeytin ayakta tutuyormuş. zamanında ab'den daha çok para almak için zeytin sayısını fazla göstermişler. ab bu zeytinlikleri helikopterle denetlemek isteyince her tarafı plastik zeytinliklerle doldurmuşlar :) ülkede baraj, rüzgar gülü de görmedim. ama güneş panalleri vardı. yunanlılar kültür miraslarını çok iyi koruyorlar. inanılmaz bir bilinç var. tarihi roma-istanbul yolunun kalan parçalarını bile koruma altına almışlar. koruyabilecekleri her şeyi koruyorlar. ama tüm zenginliklerinin bizim ege kıyılarının toplamı kadar olacağını sanmam. mesela atina-istanbul kıyası yapılamaz.

velhasıl kelam; güzel ve temiz bir ülke. ama kışın çok soğuk..

büyük rusya

sovyet rusya, 80'lerin sonlarına doğru mevcut yapı ile devam edemeyeceğinin farkına varmıştı. askerlerin karşı çıkmasına rağmen nispeten kontrol edilebilen bir bölünme yaşadılar. çünkü rus doğurganlığı azalmış ve rus nüfus oranı % 51 civarına gerilemişti. bağlı devletcikler onlardan ayrıldı ve bu sayede yeniden toparlanma için vakit kazandılar.

ama bu bölünme esnasında kendilerinden kabul ettiklerini vermemeye kararlıydılar. grozni gibi. şiddetli bir savaş ve neticesinde çeçen nüfusunun % 25'ini öldürdüler(toplam çeçen nüfus 1 milyon). böylece ayrılmak için iç çeken diğer küçük grupları da kendilerine tekrar bağladılar. toparlanma süreci şiddetli oldu. sovyet kazanımlarının hemen hepsi yağma edildi. eğitimli insanları ayağa düştü. ama artan enerji fiyatları sayesinde tekrar rus ayısı olabildiler. ta ki ukrayna'ya kadar..

ruslar büyük ihtimal ayrılmadan sonra kendilerine soğuk davranan ukrayna'ya uzun zamandır bozuktular. beyaz rusya'ya bozulmaya gerek yok. onlar hala daha avrupa'nın tek diktatörlüğü olarak yaşamaya devam ediyor ve rusya'nın ekseninden çıkmaya niyetli değil. ukrayna'nın da öyle olacağını tahmin etmişlerdir ama öyle olmadı. beyaz rusya ise esasında rusya ile birlik olacaklar ama lider kim olacak çekişmeleri var. neyse, ama diğer kardeşleri ukraynalılar ruslardan ayrılmaya pek niyetli. şunu bilmek gerekir. ruslar, beyaz ruslar ve ukraynalılar aynı ana-babanın çocuklarıdır. bizimle azeriler ve tatarlar gibi. aralarında öyle büyük büyük farklar yok(mesela bizim yazı dilimiz istanbul türkçesi olmasa ve her yöre kendi konuştuğu gibi yazsa uzun vadede yöresel dil ayrı dil olarak avrupalılar tarafından kabul edilebilirdi). rusca ve ukranca uzun vadede birbirinden ayrılmış yöresel ağızlardır. aralarındaki temel ayrılık olarak moğol istilası vakti gösterilir. o zamana kadar beraber anılan bu halklar, o zamandan sonra ayrım geçirmişler, moğollardan kaçan slavlar rus olarak adlandırılmış, kalanlar ise zamanla istilacılarla da karışarak ukraynalı olmuş. ayrıca günümüzde oluşan kiev ve moskova patrikliği ayrılıklarını da unutmamak gerek. bu kilise ayrılığı/din ayrılığı, yine birbiriyle bildiğin kardeş olan sırp, hırvat ve boşnakları perişan etmiştir.

neyse, sovyetler birliğini kuran 4 devletten biri olan ukrayna(diğerleri rusya, beyaz rusya ve transkafkasya) devleti yıkan üç devletten de biridir(rusya, ukrayna ve beyaz rusya ortak kararı). ruslar şimdi kontrollü bir yayılma peşinde. bunu önce gürcistan'da denediler. abhazya ve güney osetya'yı kendilerine bağladılar.şimdi ukrayna'nın rus bölgelerinin peşindeler. karadenize yeniden sağlam bir şekilde girdiler. en sonunda kazakistan'daki rus bölgelerini isteyecekleri şüphe götürmez bir gerçek.

oysa batının planları farklı. amerika, sovyetler bölündükten sonra kendilerine tehdit olabilecek üç bölge belirlemiş. balkanlar, orta doğu ve eski sovyetler. balkan kısmını yugoslavya'yı paramparça ederek ve her bölünen parçayı kendisine bağlayarak halletti. kalanını ise ab parçası yaptılar. orta doğuda ise peyki israil'i rahatlatmak için yaklaşık 25 yıldır süren savaş ve iç savaşlarla işi kotarıyorlar. geriye en büyük rakibi kalıyor. rusya'yı tekrar durdurmak.

ikinci dünya savaşı'ndan sonra stalin temelde kimseyle kapışmak istemiyordu. o, rusya'nın hep batıdan işgal edildiğini bildiği için doğu avrupa'yı elinde tutup tekrar işgali önlemek istiyordu(patton kuvvetli bir işgal taraftarıydı mesela) ve savaşın gerçek kazanını olarak buna bence hakkı vardı(o savaşta 30 milyon sovyet vatandaşı öldü). ama çapsız truman yönetimindeki amerika, yeni savaş meraklısı kadrosu sayesinde tüm dünyayı istiyordu. ruslar ise çevresini tamamen saran amerikan devletcikleri, üsleri, uzun menzilli amerikan bombardıman uçakları ve en önemlisi atom bombası yüzünden korkuyorlardı. atom bombasını amerika'dan çalınca ve çin komünist olunca amerikalılar kendilerini tehlikede hissetti ve soğuk/sıcak savaş başladı. amerika, dünyanın her yerinde komünistlerle savaştı(kore, vietnem, afganistan hatta türkiye) ve sovyetlere karşı kazandı. şimdi doğu avrupa'dan yıllarca süren ekonomik savaş neticesinde attığı rusları, ukrayna'dan da atmak istiyor. ekonomik savaşı yeniden yürürlüğe soktu. rusların en büyük gelirine çomak sokup petrol fiyatlarını dip seviyelere getirdiler. suudiler, petrol 40 dolar olsa bile üretimi azaltmayacaklarını açıkladı. dolar sürekli değer kazanıyor ve ruslar anlaşılan o ki yine uzun vadede kaybedecekler.

her zaman derim; amerika, rusya'dan daha büyük bir tehdittir. çok güçlü ve sinsidir. bu şartlarda yaşama devam edebilmek için demokrasi ve insan hakları adı altında yemedikleri nane kalmamıştır. gezegenin en büyük belasıdırlar. şimdide kendi egemenliklerini tehdit edebilecek olan ruslara hadlerini bildirmek istiyorlar.

(1980-soğuk savaş zamanı dünya paylaşımı)

san jose

san jose california'dan, her gün türkiye saati ile 06:30-07:30 arası (sana göre gece yarısı), haberin yok ölüyorum, marla singer üzerine ve misyoner pozisyonu yazılarıma giren sevgili okurum..

lütfen bana mesaj at. 6-7 aydır her gün, aynı saatte ve aynı yazılara giriyorsun. şimdi bak;

pennsylvania'dan olsaydın hafiften tırsardım. ama san jose'densin, değerini bil, tırsmıyorum! çünkü silikon vadisi orada. belki facebook, belki google, apple, microsoft vs'de çalışıyorsun ve blogu deneme için falan kullanıyorsun, emin değilim! ama ajan olma ihtimalin de yok değil! yoksa benim yazılarımın aşırı bağımlısı mısın? başka bir ihtimale göre eski bir tanıdık da olabilirsin hani. velhasıl kelam, san francisco'ya selamlarımı söyle. benim için aşağılarda bir yerde nba maçı seyret. ömer aşık'ı görürsen saçlarını okşa..

bir de, artık başka yazılara da bak be ya..

sahra çölü(!)

geçen hafta sonu cnntürk'te belgesel izliyorum ve tamamen araya sıkıştırılmış gibi duran bir bilgiyi de söylediler. sahra çölü eskiden yeşilmiş lan! daha önce bunu bilmiyordum. nette araştırma yaparken sadece tek bir siteye rastladım. seyfullahdemir.com.

bu bilgiyi bi kaç yıl önce farklı şekilde öğrenmiştim aslında. mısır'daki üç büyük piramidin olduğu yer, piramidler yapılırken yeşilmiş. sonradan çölleşmiş. neyse, sahra çölüne dönelim biz. jeolojik bulgular gösteriyor ki afrika kıtası milyarlarca yıl önce şimdiki yerinde değildi. kabaca kuzey sahilleri şimdiki sahra çölünün güney tarafındaydı ve avrupa ile arasında tethis denizi vardı. ancak zamanla bu büyük kütle kuzeye doğru ilerledi ve kuzey afrika yükselmesi yaşandı(kıtların ayrılması/birleşmesi vs). çölde hala daha balina ve yavrularının fosillerine rastlanıyormuş.

neyse, kıta kuzeye kaydı tamam, ama bu yeşillik için yeterli değil. bildiğiniz gibi dünyanın ekseni düz değil. dünya yalpalıyor. yörenge düzlemi de sabit değil. şimdi 23 derec civarı. ama 21 derece civarına kadar geri dönebiliyor. işte bu 21 derece zamanlarında muson yağmurları şimdiki sahra çölüne yağarmış ve çöl dediğimiz yer aslında yemyeşil alan. mis gibi, tam piknik alanları. vur ceylana, çevir hemen..

bu çöl/piknik alanı meselesi yirmi bin yılda bir olurmuş. en son beşbin beşyüz yıl önce çölleşmeye başlamış ve yaklaşık 200 yılda güm. koskoca göller, ormanlar, çayırlar ve nehirler kurumuş. yine yapılan kazılarda yedi bin yıl önce o bölgede büyük topluluklarının yaşadığını göstermiş. muson biter ve geriye çöl kalır. çölün bir daha yeşillenmesi ise on beş bin yıl sonra.

ama o da ne? bu çölde petrol bulunmasından sonra kazılar son sürrat devam ederken çok şaşırtıcı bir keşif daha yapılmış. su. çölün altı komple su. yaklaşık 1 km dipten çıkabiliyormuş. çöldeki vahaların da topraktaki bu suyun çıkabileceği çatlakları yüzünden oluştuğu artık biliniyormuş.kaddafi'nin bu suyu çıkartmak için çabaladığını duymayan kalmamıştır. bu iş için milyonlarca dolar para yatırdığı söylenir. ama işin riskli bir yanı var. yaklaşık 1 milyon yıldır var olan o su kaynakları yüz yıl içinde tükenebilirmiş.

burada bilinen gölleri ve bağlantıları. göller arasındaki nehirlerle tatlı su balıkları bir uçtan diğer uca gidebiliyormuş. çünkü tunus'da ve kenya'da aynı tür balıklara rastlamışlar.

uzun lafın kısası şudur ki; belkide atlantis denilen yer burasıdır. hepi topu 5500 yıl önce olmuş. yazı bulunalı 6000 yıl oldu. göbekli tepe 8000 yıllık. şu dünyamız çok acayip bir yer. hepi topu 50-60 bin yıl önce homo sapiens doğu afrika'dan çıktı. aden boğazını aştı ve tüm dünyaya yayıldı. diğer iki insan türünü yok etti(ruhumuzda katliamcılık var). tüm insanlar % 99,9 oranında birbirisinin aynısı. yapılan çalışmalar yaklaşık 200 bin yıl önceki afrika'da yaşamış tek bir kadından türediğimizi gösteriyor. kuşlar, böcekler, çimenler vs..

konu ile ilgili belgesi buradan izleyebilirsiniz. görseller buradan alınmıştır.

ankara - fransa hattı

şimdi arkadaş, behzat ç. izledikçe fark ettim. komserimin bürosunun duvarında ankara haritası var ya, hah işte orada oldu her şey. ankara ile fransa haritası feci şekilde birbirine benziyor. nallıhan ile breton, korsika ile şereflikoçhisar, alsace ile kalecik, kuzey ile güney, doğu ile batı. çok ilginç, iyice bakın, siz de fark edeceksiniz..

ama ankara'da deniz yok :)

venedik

geçen ayların birinde, bir tv programında cenk eren isimli şahıs, adının yüksel venedik olduğunu söylemiş, soyadının hikayesini de anlatmıştı. ailesi venedik kökenliymiş ve trabzon'da yaşıyorlarmış. fatih trabzon'u alınca, o zaman osmanlı-venedik ilişkileri hiç iyi olmadığı için mecburen güneye inmişler ve gümüşhane'ye yerleşmişler. zamanla türkleşip müslüman olmuşlar. ama aile kökenini unutmamış ve soyadları venedik olmuş.

sonra bende birden jeton düştü. erzurum'un çat ilçesinin venedik diye bir mezrası vardır. o isim bana çok garip gelirdi ve neden venedik gibi bir isim kervan geçmez bir mezraya verilmiş, anlamamıştım. hani derler ya "doğunun paris'i şu il bu il" diye, doğunun venedik'i harbiden vardır. işte o jeton düşme esnasında "lan yoksa burada yaşayanların aileleri de mi venedik kökenli ve fatih'ten kaçtılar, buralara kadar geldiler" fikri oluştu. harbi lan, çok ilginç anasını satayım..

coğrafi keşifler çağı

her şey avrupa'nın nüfusundaki artış ile başladı. artık masalarında daha fazla et ve yemek isteyen avrupalılar, şeker ve baharata doymak istiyorlardı. kırsal şehirlere göç dalgası başlamıştı ve bu ihtiyaçları karşılamak için de metal kaynaklarına gereksinimleri vardı. üstelik kilise, kurtarılacak yeni ruhlar peşindeydi.

böylece, taa 1200'lerin başında topraklarının kesin sınırlarını belirleyen portekiz bu arayışa girdi(arada ispanyol hakimiyeti olsa bile portekiz'in sınırı 1215'den beri aynıdır). kral i. john'un üçüncü oğlu prens denizci henry, 1415'de babasını kuzey afrika'nın kuzey sahilindeki müslümanlara ait ceuta limanına saldırtıp almaya ikna etti. böylece hem yarım adayı korumaya alacak, hem de sahra ticaretinin son durağını ele geçirecekti. akdenize sınırı olmadığı için o ticaretten nasibi almayan portekiz, böylece moritanya'nın köle ve mallarını ağına düşürmeyi bildi. henry haritacıları yanına aldı ve sarges'de bir denizcilik okulu kordu. böylece iki yeni gemi, karak ve karavela yapıldı. karaklar okyanus gemileriydi. karavelalar ise haritalanmamış kıyı boyunca güzel bir şekilde gidiyordu. 1425'de madeira takım adalarını aldılar. 1427'de azorlar yeniden keşfedildi ve alındı. 1434'de ise gil eanes batı afrika sahili boyunca gitti ve bojadur burnunu gerecek o zamanlar bilinen dünyanın sonuna geldi. fazla zaman geçmedi ve denizci henry'nin gemileri bilinen ticaret yollarını es geçerek ülkesine köle ve altın taşımaya başladı. henry öldü, ama iş bitmedi. 1490'da bartolomeu diaz, ümit burnuna ulaştı. 8 yıl sonra vasco de gama, ülkesine servet vaad eden hindistan yoluna yelken açtı.

portekiz'in afrika'yı dolaşarak hindistan'a ulaşması üzerine ispanyollar ceneviz kökenli cristopher colombus ile anlaştı ve 1492'de yelken açıldı. 61 gün sonra bahama takım adalarına ulaştı. bundan sonra çin'in bir uzantısı sandığı küba ve haiti'ye vardı. vikinglerden beşyüz yıl sonra, amerika yeniden keşfedilmişti. 1498 ve 1504'de iki sefer daha yapma şansını böylece ele geçirmiş oldu.

ama bu durum iki komşuyu karşı karşıya getirdi ve papa duruma el koydu. vi. alexander yeni dünyayı bu iki ulus arasında böldü. ispanya'ya azorların 370 fersah batısı kalmıştı. böylece brezilya dışında tüm amerika onlara kaldı. potekiz ise afrika, hindistan ve doğu hint düşmüştü. portekiz bir süre sonra afrikalı köleleri brezilya'daki plantasyonlara taşıdı. ama portekiz bu işi beceremedi. 1580'de ispanya kralı ii. philip, portekiz tahtını miras yoluyla aldı. böylece ispanya'nın karşısında ingiltere, fransa ve felemenkler geldi. onlar papanın paylaşımını umursamıyorlardı.

fransızlar ve ingilizler o arada kendi araştırmalarını yapıyor ve kuzey amerika'ya gidip geliyorlardı. 1497'de italyan kaşif john cabot, ingilizler adına cape breton ve nova scotia'ya ayak bastı. o da colombus gibi çin'e geldiğini sanmıştı. yine bir italyan, giovanni de verazzano fransa adına şimdiki abd'nin doğu sahillerine ayak bastı. tüm bu denizcilerin hedefi asyayı bulmak ve ülkerine servet götürmekti. 1522'de portekizli magellan dünyanın çevresini dolaştı. 1600'lerin başında avrupalı denizciler tüm denizlerde yelken açmaya başlamışlardı. işi portekizliler başlattı, ama başka millet adına görev yapan italyanlar bu işi sürdürmekteydi. malum, italyanlar denizcidir.

keşfetme işi bitince sömürü dönemi başladı. avrupalılar dünyayı aralarında savaşlarla bölüştüler, yeni bölgelerdeki uygarlıkları yok ettiler, soykırım yaptılar. köleye ve ticarete açtılar ve imparatorluk hırsları çok büyüktü. kuzey amerika yerlilerini kendi taşıdıkları hastalıklarla yok etme noktasına getirdiler. aldıkları frengi ise avrupa'da pek fazla etkili olmayacaktı.

böylece ticaret patladı. 1600'lerde sevilla limanına yılda 200 gemi altın ve gümüş geliyordu. ümit burnunu bir süre sonra hollandalılar da kullanmaya başladı. batı şehirlerin nüfusu hızla arttı. beslenmek için buralara polonya buğdayı gelmeye başlamıştı. muscovy kumpanyası(1555), levant kumpanyası(1581) ve doğu hindistan kumpanyası(1600) hollandalılara sattıkları kumaş ile servet oluşturmaya başladılar. hollanda'nın kendi doğu hindistan kumpanyası(1602)'da kısa zamanda bunlara katıldı. yine 1602'de amsterdam'da dünyanın ilk hisse senedi borsası kuruldu.

                                                           (doğu hindistan kumpanyası bayrağı)

avrupa'ya biber, kahve, kakao, şeker, tütün doldu. domates, patates, mısır ve kuru fasulye amerika'dan geldi. avrupa'da yapılmış mallar karşılığında afrika'dan köle alınıyor, bu köleler amerika'daki plantasyonlara satılıyordu. köle götüren gemiler, tütün, şeker ve kahveyi avrupa'ya taşıyordu. böylece bankacılık gelişti ve kral ve prenslere kredi vermeye başladılar.

ama bu mal bolluğu avrupa'da krize neden oldu. altın ve gümüşe bağlı olarak para arzı artınca fiyatlar üç kat arttı. hayat standartları yükselmişti ve avrupa imkanının üzerinde bir yaşam sürmeye başladılar. kaybeden portekizlilerden sonra ispanyollar oldu. 1700'lerde ispanya silik bir devlet konumuna geldi. deniz ötesinden gelen servet yüzünden ispanyol sanayisi modernleşemedi ve böylece zenginliği israf ettiler. ispanyol aristokrasisi, uluslararası rakiplerinin kendi zenginliklerinden yararlanmasına izin verdi. onlar lüks malları tedarik ederlerken, onlara kendi zenginliklerini verdi. gemilerle gelen altınlar da azalınca böylece ispanyol günleri de bitmiş oldu. ingiliz ve hollanda limanları, en fazla ticaretin yapıldığı limanlar olmuşlardı. hollandalılar kendi kumpanyaları ile baharata egemen oldular. 1700'lerle beraber ingilizler hindistan, kanada ve kuzey amerika sömürgesinin de yardımı ile hollandayı geçtiler. sterlin avrupa'nın en değerli parası haline geldi.

böylece avrupa'da kiralar ve vergiler yükseldi. yükselen kiralar yüzünden iyice zenginleşen asiller, taşradan şehirlere taşındılar. pahalı evler yaptılar. zenginin daha zengin, fakirin daha fakir olduğu bu devrede lordlar ise köylüler arasında çatışmalar arttı. hayat fakirler için hiç iyi değildi. tıptaki gelişmeler nüfusu artırdı, ama bu nüfusun beslenme problemi ortaya çıktı. köylüler şehirlere göç etmeye başladılar. böylece yolların emniyeti meselesi gündeme geldi. şehir planlamacıları şehirlerde açık sahalar oluşturmaya başladılar. durum bu şekilde devam ederken ingiltere'de tarım devrimi oldu. makineleşme ve nöbetli ekim ile artan nüfus beslenmeye başlandı. böylece 1700'lerin sonunda başlayan ve 1800'lerde devam eden sanayi devrimi için işgücü oluşmaya başlamıştı.

nerden nereye...

balık çağı bitip, kova çağına girerken

sevgili okurlarım, malumunuz üzere gezegenimiz tam bir küre değil, bildiğin geoid. işte bu yüzden, gezegenimiz kendi etrafında dönen bir topaç gibi yalpalar sürekli. bu yalpalama yüzünden de, dönüş ekseninden geçtiği düşünülen bir doğru, 25800 yıl sonunda tam bir tur atar ve daire çizer. işte bu yalpalama yüzünden presesyon dediğimiz hadise ortaya çıkmıştır. her 2150 yılda bir, biz bir burcun yıldız kümesini görürüz ve tarihlendirmemizi de geniş manada buna göre yaparız. misal, şimdi gezegen olarak balık burcundayız. yani bizim sabitimiz balık burcudur. aslında tüm burç tarihlendirilmesinin de buna göre yapılması gerekiyor. bu burç işi çıktığında bizim sabitimiz koç burcunun yıldız kümesiydi ve burçları bulan mısırlılar o sabite göre burçları ayarlamışlardı(burçlar koç ile başlar biliyorsunuz, nedeni de budur). ama şimdi balık burcundayız ve burçlarınızın da kayması gerekiyor. herkes burcunu bir yana kaydırırsa bu işlem hallolur.

ama işin daha ilginç noktası ise bu döngü sonucunda elbet tüm yıldızların da konumu değişecektir. kutup yıldızımız da değişecek. bugün için yıldızımız polaris'tir. gelecekte vega olacak. tabi bunları kuzey yarım küre için konuşuyoruz. güney yarım küre bu işten anlamaz!

işin bu kısmı sorun değil elbet. esas sorun şu ki, balık burcunda geçirdiğimiz 2150 yılın sonu bu sene. seneye kuzey yarım küre olarak kova burcuna gireceğiz. onun yıldız kümesini göreceğiz. aslında kova yanlış bir çeviridir. o kova değil, su taşıyıcısıdır. neyse, burçların başlama noktası koçtu ya hani, bugün için balık olmuştu, seneye doğacak çocuklarınız için bu işlem kova ile başlar. sabitimiz artık koç değil, kovadır ve 2012'den itibaren doğacak çocuklarınızın gerçek burçları iki burç ötesidir. daha kısa yoldan anlatırsam, eğer burçlar seneye keşfedilseydi burçlar kova üzerinden başlayacaktı. şimdi 21 mart-20 nisan koçtur ya, sene o tarihler kova olacak. bu sene için ise o tarihler balıktır.

neyse, rivayete göre bu işi ilk kez yunanlılar keşfetmiştir. çünkü bahsettiğimiz süre 2150 yıl, boru değil. açıdan dolayı yıldızları gördüğünüz noktanın kaymasını fark etmeniz en az 100 yıl sürse ve 2150 yılın sonunda başka bir yıldız grubunun geldiğini görseniz ve bu döngünün de 25800 yıl sürdüğünü bilirseniz eğer, sizce bu burçlar, bu gözlem nasıl ortaya çıkmış olabilir. bu işi ilk kez hipparchus adlı bir antik yunanlının keşfettiğini düşünmek bildiğin safdilliktir ve hatta aymazlıktır. üstelik bu herif bu gözlemleri rodos ve iskenderiye'de yapmıştır. iskenderiye'de büyük mü büyük bir kütüphane var. neyse işte, bu nesiller boyu süren bir gözlemin sonucu olabilir. üstelik yazı bildiğiniz üzere sadece 6000 yıl önce sümerler tarafından keşfedilebildi. 25800 seneden bahsediyoruz, dikkat edin.

ve tarihler bugünden yaklaşık 12000 yıl önceyi gösterirken insanlar urfa-göbekli tepe'de ilk yerleşimlerini kurdu. bir zamanlar avlayan ve toplayan, ara sıra mağralara resimler çizen insan oğlu,  kendi şehrini ilk kez inşaa etti. resimlerine, kendi elleriyle yaptıkları duvarlarda devam ettiler, toplayıcılıktan vazgeçtiler ve tespit edilebildiği kadarı ile yabani başak tanelerini ektiler ve tarıma geçtiler. kendi kült merkezlerini bitirdiler ve çatalhöyük(8000 yıllık) dahil bir çok yerde görülen T şeklindeki şehirlerini kurdular. hem de bu işlemleri stonehenge'den 7500, piramitlerden 6000 yıl önce yaptılar. bilinen en eski şehri kurdular. ana tanrıça kültü için yapılan bu çalışmalar sizce sırf tapınım için miydi? stonehenge'nin gökyüzü gözlemlerinde kullanıldığı artık biliniyor. göbekli tepe ve çatalhöyük'ün de bu gözlemler için kullanıldığı oldukça bariz aslında. bu tür yerleşim yerleri zaman aralığı kısaldıkça batıya doğru yayıldığı ve litvanya-sırbistan çizgisine kadar vardığı görülüyor. taa o zamanlardan başlamak üzere insanoğlu kendini ifade etmek için resimleri kullanıyordu. aşağı yukarı yüz resimlik bir yazıları vardı. yaklaşık 8000 yıllık bir zaman diliminde hemen hemen bulunan her yerleşim yerinde aynı resimlerin kullanıldığı görülmüştür(neolatik çağ).

(göbekli tepe)

göbekli tepe'nin diğer ilginç yanı ise, yağmalanmaması ve üstünün bilerek kapatılmasıdır. 4500 yıl kullanıldıktan sonra üzeri örtülmüş ve şehri terk etmişlerdir. mekan, tabu(dokunulamaz) haline gelmiştir. bu tarih, aşağı yukları barbar hint-avrupa kabilelerinin(günümüz avrupalılarının ataları) akın akın hindistan'dan çıkıp, her yanı yağmalamaya başladıkları tarihtir. mısır hariç, önlerinde kimse duramamıştır bu barbar kavimlerin. malum, mısır'ın da coğrafi avantajı var.

tarih eskidir, kayıtlar da eskidir, gökyüzü gözlemleri insanlar kendilerini bildi bileli yaptıkları bir eylemdir.

2012'ye denk gelen sonların bir listesini vermek ferekirse eğer;

- balık burcundan kova burcuna geçiş yılımız.
- burak eldem'in hesabına göre marduk'un tahmini geçiş yılıdır.
- maya takviminde altıncı nesil insanın sonu.
- güneş patlamalarının olacağı ve dünyanın kutuplarının kayacağının öngörüldüğü yıl.
- bazı kişilere göre foton kuşağına girip bilinç atlayacağımız yıl.

(eklemek isteyen yazsın)

kaynak: burak eldem - kozmik okyanus

(burak eldem'in saklı tarih üçlemesi'nin son kitabı kozmik okyanus da çok iyi)

son bir bilgi daha vereyim, bu kozmik hadiselere ilişkin olarak. yazarı serhat ahmet tan. kitabın adı ise hızır. neyse;

kehf suresi: 60-65:

bir vakit musa genç adamına demişti ki: "durup dinlenmeyeceğim; tâ iki denizin birleştiği yere kadar varacağım, yahut senelerce yürüyeceğim." her ikisi, iki denizin birleştiği yere varınca balıklarını unuttular. balık, denizde bir yol tutup gitmişti. (buluşma yerlerini) geçip gittiklerinde musa genç adamına: kuşluk yemeğimizi getir bize. hakikaten şu yolculuğumuz yüzünden başımıza (epeyce) sıkıntı geldi, dedi. (genç adam:) gördün mü! dedi, kayaya sığındığımız sırada balığı unuttum. onu hatırlamamı bana şeytandan başkası unutturmadı. o, şaşılacak bir şekilde denizde yolunu tutup gitmişti. musa: işte aradığımız o idi, dedi. hemen izlerinin üzerine geri döndüler. derken, kullarımızdan bir kul buldular ki, ona katımızdan bir rahmet (vahiy ve peygamberlik) vermiş, yine ona tarafımızdan bir ilim öğretmiştik.

yazar bu ayetlerde geçen buluşmayı geçmişte değil, gelecekte olduğunu vurguluyor. balıkların suda kaybolması bu buluşmanın balık çağının bittiği ve kova çağının başladığı zaman olacağını söylüyor. ona göre bahsi geçen musa, bizim bildiğimiz musa değildir. yahudileri temsil eder. musa'nın bulduğu rahmet verilmiş kişi ise hızır'dır ve hızır ile musa'nın buluşmasıyla yahudilerin hüküm sürebileceği bir çağ başlayabilir. çünkü hızır zaman yolcusudur ve yahudiler bu teknolojiyi hızır'dan alırlar.

ama bu hikaye, büyük iskender'in, ölümsüzlüğün peşinde bilge matun ile beraber koştuğu hikayeye çok benzer. o hikayeye dair ayrıntılar bu blogda vardır yine.

slavlar

taş gibi ve güzel mi güzel kadınlarıyla ünlü slavlar da, germenler, latinler, keltler gibi hint avrupa kökenlidirler. esas yurtları ise pripet bataklıklarıdır(şimdiki beyaz rusya'da). daha sonra günümüzdeki polonya ve ukrayna'ya doğru yayıldılar. ilk ortaya çıktıklarında tarihleri germenler, hunlar, alanlar ve diğer türki kavimlerle birlikte yazılabilir. aslında sembiyotik bir kavimdirler. çünkü bu ilk zamanlarda daima diğer kavimlerle birlikte ortaklaşa yaşamışlardır. tarihe ise ilk kez germenlerin boşaltığı elbe'nin doğusundaki bölgelere sorblar, venetler, pomerenyalılar, abotridler adlı kavimlerinin yerleşmesi ile not düşerler.

slavlar doğu, batı ve güney slavları olarak üçe ayrılır. doğu slavları ruslar(daha sonra ukraynalılar, beyaz ve büyük ruslar olarak ayrılırlar)'dır. batı slavları ise lehler, pomerenyalılar, abodritler, sorblar, çekler ve slovaklar, güney slavları ise slovenler, sırplar, hırvatlar ve bulgarlardır. ilk başlarda birbirleri ile bağlantıları olmasına rağmen önce avar krallığının yok olmasından, sonra almanların tuna vadisini ve doğu alpleri kolonileştirmelerinden ve peçenekler yüzünden macarların 900'den sonra macar ovasına göç etmelerinden dolayı slavlar parçalanır. batı ile güney slavların birbirinden ayrılır. üstelik bu durum slavların asimile edilme sürecini de başlatır. daha önce bizans etkisi ile helenleşen bu topluluk, macarların gelmesi ile macarlaştı ve güney slavlarının bir kısmı macar hakimiyetine girdi. dacia'da yaşayan topluluk ise latinleşerek romen toplumunun bir parçası oldu.

ilk slavlar büyük ailelerden oluşan ve atalarına tapan bir topluluktur. bir kaç klanın birleşerek en yaşlı reis tarafından birleşmesi ile birlikler oluşturmuşlar ve askeri örgütlenmelerini gerçekleştirmişlerdir. zamanla bu klan liderleri aristokrat sınıfını oluşturacaktır. klanlar içindeki partikülarizm(biz kimseye benzemeyezcilik), güçlü devletler oluşturmalarını önler. zaten daha sonraki dönemlerde kurdukları devletlerdeki asalet ünvanları da yabancı dillerden geçmiştir. mesela kunedzi(prens) germen, çar latince caesar'dan türetilmiştir. bu klancılık yüzünden slav halkları arasında dış düşmanlara karşı hiçbir zaman birlik de sağlanamadı. başlangıçta gotlar'ın, sonra hunlar'ın egemenliği altına giren güney slavları, 1300'lerden başlayarak 1900'lerin başlarına kadar osmanlı egemenliği altında yaşadı. batı slavları ile hırvatlar ve slovenler ise alman hükümdarlar tarafından yönetildi. ruslar'ın büyük bir bölümü uzun süre moğol ve tatarlar'ın yönetiminde kaldı.

ekonomik gelişmeleri ise klasiktir. ama uzun süre ticaret yahudilerin, germenlerin ve yunanlıların elinde kalmıştır. çok sonraları kendi tekellerini oluşturabilmişlerdir.

dinde ise ilk başlarda doğaya tapınım mevcutken, roma ve bizans kültürünün orta ve doğu avrupa'ya yayılmasıyla birlikte hristiyanlık yayılır. 6. yüzyılda hırvatlar, 8. yy'da ise slovenler hristiyanlaşır. akabinde venetler, çekler, abodritler ve elbe slavları hristiyanlaşır. sırplar doğu kilisesine katılır. zamanla bulgarlar hristiyanlaşır. hristiyanlaşma ise yine klasik yöntemle olur. önce liderleri vaftiz edilir. akabinde halkı dine geçer. bu işlemler sonucunda batı slavları katolik, doğu slavları ise ortodosklaşır.

slav ırkının bugün çoğunluğunu oluşturduğu ülkeler rusya, ukrayna, belarusya, polonya, çekya, slovakya, slovenya, hırvatistan, bosna hersek, makedonya, sırbistan ve bulgaristan'dır. bunlardan başka orta asya ve kafkasya'daki eski sovyet cumhuriyetlerinde de önemli sayıda slav azınlık vardır. hatta almanya'nın doğusundaki lusatia bölgesinde bile kendilerine sorb diyen slav azınlık vardır.

panslavizm ise fransız ihtilalinden sonra gelişen bir düşüncedir. bir kısmı tüm slavların rusya etrafından birlik olmasını savunurken, diğer bir kısmı her slav ulusunun ayrı devletleri olması gerektiğini savunmuştur. ilk grup en azından sovyet rusya zamanında bu amacına ulaşmıştır.

ama en sonunda alman ve türk egemenliğinden kurtulmuşlardır. önce sırplar, sonra bulgarlar kendi devletlerini kurmuşlardır. birinci dünya savaşından sonra ise çekler, slovaklar ve polonyalılar bağımsızlıklarına kavuşurlar. slovenler, sırplar, hırvatlar, makedonlar ve karadağlılar birlik oluştururlar.

kaynaklar: harita ve bir kısım bilgi vikipedia'dan. başka bir kısım bilgi başka sitelerden.

irlandalılar

gördüğüm kadarı ile bu irlandalıların genel özellikleri şunlardır;

çok içerler. öyle böyle değil, harbiden çok içerler. içmek için bahane bulmak hiç sorun değildir. hatta siyah bira, sembollerinden biri olmuştur. malum, st patrick günleri de var. bu dini günde içmenin son raddesine gelirler ve her taraf yemyeşil olurmuş. aslında st patrick, hayatı boyunca ağzına alkol sokmamış adamken bunlar içer içer sıçar.

çoğu eziktir. özellikle ingilizlere karşı. ingilizleri hiç sevmezler. gittikleri yerlerde de sevilmezler. amerika'ya ilk yerleştiklerinde, beyazlar tarafından, siyah insanlarla bir tutulmuşlardır. hatta ku klux klan'ın hedefi bile olmuşlardır.

soyisimleri genelde o'neil, o'riley, o'hara, o'conner gibi. oradaki o ibaresi torunu anlamına geliyormuş. shaq'ın soyisminin o'neil olduğuna bakmayın. amerikalı siyahların büyük bir çoğunluğu, beyaz efendilerinin soyisimlerini almışlardır.

patates bunlarla özdeşleşmiştir. patatesten aklınıza gelebilecek her türlü yemeği yapabilirler.

maceracı ruha sahiptirler. yerleşmedikleri ingiliz sömürgesi yoktur. adadaki nüfusları 4 milyon olmasına rağmen  dünyada irlandalı kanı taşıyan nüfus 80 milyonmuş. düşünün ki muhammet ali clay bile irlandalı kanı taşıyor.

adaya yapılan iskoç ve ingiliz göçlerinden dolayı kanları karışmış. germen boylarından değildirler. asılları kelttir.

çoğunun ingilizceyi ana dillerinden daha iyi konuşmasının nedeni, zamanında ingilizcenin eğitim dili olarak zorla okutulmasıdır. sadece bir nesilde nüfusun büyük bir kısmı ana dilini kaybetmiştir. ingilizlerin adada yaptığı ilk işlerden birisi irlandalı şairleri öldürmek ve coğrafi isimleri ingilizce yapmak olmuştur.

savaşmayı da severler. onları amerikan iç savaşında görebileceğiniz gibi, wallace ile yanyana da görebilirsiniz.

sıkı müzik grupları, yazarları, yönetmenleri, şairleri vardır. u2, sinead o connor, cranberries, david lynch, oscar wild, bernard shaw vs. dünyada yahudilerden sonra haklarında en fazla film çekilen millet olduğuna bire on bahse girerim. küçücük adanın, film kataloglarına sığmayan bir film arşivi vardır. bir irlandalının hayatını anlatmayan büyük yönetmen yok gibidir.

union jack'deki kırmızı çapraz haç, st. patrick haçıdır. bu patrick, aynı zamanda adayı yılanlardan kurtaran kişiymiş.

amasya

elmasını falan geçtim, zaten görmedim, ama şehir ilginç. bilen bilir, bilmeyenler ısrar ettiği için anlatırsam eğer yeşilırmak, dağları delip geçmiş ve V şeklinde bir vadi oluşturmuş. şehir bu V'de kurulmuş. şehrin görülebilen her tarafı dağ anlayacağınız. tepede klasik şehir kalesi var. o kadar yüksekte olan kaleyi pasinler'de de görmüştüm. amasya kalesi daha da yüksekte.

bu dağların şehre bakan yüzlerinde oyulu kaya mezarları var. bu mezarlar, adları hep mithridates olan pontus krallarına ait. gece ışıklandırma ile görünüşü gerçekten güzel. ama şehri bir amazon kraliçesi kurmuş. adı da amesia imiş.
aslında sahilde bir yerde olsa nüfusu milyonu bulur. gerçekte sahili aratmayacak genişlikte bir nehri var: yeşilırmak. ama içinde su neredeyse yok gibi bir şey. yeşilırmak'ın şöyle bol suyu, küçük tekneleri, kenarında kum dökülü küçük bir plajı olsa yazları nefis olur. yine de şehir güzel. küçük, sakin, ama boktan değil. küçük bir sineması da varmış. gerçi filmler biraz geç geliyormuş, o kadar olur.

eskiden şehirde "dikkat dikkat, yeşilırmak'a şeker fabrikasının atıkları boşaltılacaktır, lütfen ölen balıkları yemeyiniz" diye anonslar yapılırmış!

dağ yoluna çıkınca şehri seyrederken içmek için küçük cepler yapmışlar. manzaraya karşı arabada içmek gibisi harbi yok. özlemişim o tadı.

şehirde başörtülü kadın pek görmedim. cübbeli, takkeli erkek, küçük çocuklarına kadar kara çarşaf giydirilmiş kadın hiç görmedim. insanlar rahat takılıyor.
şehrin eski kısmında eski evler de var. çoğu otel ve bar olarak hizmet veriyor. nehre karşı içiyorsun güzelce. sokaklar temiz, sertaç ortaç çalmıyorlar ve canlı müzik yapıyorlar. sakin dedim ya işte, harbi sakin. şehrin eski üzüm bağları üzerinde kurulmuş yerleri toplu konut. park yeri problemi yok. gerçi şehrin genelinde park problemi yok. akşam 7'den sonra park ücreti almıyorlar.

malum, amasya şehzadeler şehri. bu şehzadelerin padişah olanlarının heykeli dikilmiş. yanlarında da strabon var. dünyanın ilk coğrafyacısı. onun da yanında ferhat ile şirin heykeli. ama şirin feci şekilde travestiye benziyor. şehrin girişinde de bir el içine duran amasya elması heykeli var.
ferhat'ın deldiği dağlar da duruyor. adı ferhat kanalı. dağın eteğinde. bir kısmı yok olmuş. ama yine de görünüyor. kanalı tabiki ferhat kazmamış! tek bir kişi o taşları nah deler! belki kanalın bir kısmı zarar görmüştür ve ferhat zarar gören kısmı yapmıştır. hem zaten şirin için besili bir inek derler. pehh, tek özelliği aristokrat olması.

bursa ile beraber 99 evliyaya sahip tek şehirmiş. hatta kadının biri bana "eğer bir evliya daha gelseymiş bursa ile amasya kabe hükmünde olurdu" demişti. gülmüştüm.

amasyalı değilseniz bir kaç günden fazla kalınması tavsiye edilmez!

sudetenland

bugünkü çek cumhuriyeti'nin kuzeyinde ve batısında bulunan, ikinci dünya savaşından önce geniş alman nüfusu bulunan bir bölgedir. 1935 civarlarında bu bölgedeki yüksek alman nüfusu bahane eden naziler tarafından istenmiştir. ikinci bir savaşa hala daha hazır olmayan fransa ve ingiltere de bu durumu desteklemiş ve bölgeye önce otonomi verilmiş, akabinde nazilerin işgaline göz yumulmuştur. savaştan sonra ise tekrar birleşen çek ve slovaklara verilmiştir. savaş sonrasında çekler burada yaşayan almanlara büyük eziyetler çektirmişler ve hepsinin almanya'ya göçmesine neden olmuşlardır. çek cumhuriyeti, ab'ye girmeden önce bu olaydan ötürü almanlardan özür dilemiştir.

bu bölgedeki alman ve çeklerin arası birinci savaştan beri açıktır aslında. o zamanlar avusturya-macaristan imparatorluğuna bağlı olan bölgedeki almanlar doğal olarak merkez devletlerini destekliyorlardı. çekler ise rusya taraftarıydı. üstelik bolşevik ihtilalinden sonra serbest bırakılan savaş esirlerinden oluştrulmuş çek ordusu almanlara karşı savaşmıştır. savaş sonrasında ise çekya'da büyük buhrandan en çok etkilenen kesim, sanayileşmesini tamamlamlış bu bölge idi. bu durum, almanlar ile çek yönetimi arasında itilafları iyice artırmıştır.

en sonunda bu bölgede kurulan nazi sempatizanı alman partisi almanca konuşanların çoğunun oyunu alır. çekya'nın ikinci partisi olur. hitler'in 1938'de avusturya'yı ilhak etmesinin ertesinde bu almanların partisinin lideri ile hitler arasında yapılan görüşmede nüfusunun yarısından fazlasının alman olduğu sudetenland bölgelerinin almanya'ya bağlanması kararlaştırılmıştır. ancak çekya'nın toprak bütünlüğünü ilk baştan garanti eden ingiltere ve fransa, 1939'daki görüşmeler sonucunda olan biteni kabul etmek zorunda kalmışlardır.
birinci dünya savaşının bitiminde çizilen salakça sınırlar neticesinde çekostovakya'ya kalan bu bölge, almanya - avusturya birleşmesinden sonra nazilerin iyice güçlenmelerine, pervasızlıklarını doruk noktasına taşımalarına neden olmuştur. naziler bu cesaretleri ile polonya'ya kalan silezya ve prusya gibi eski alman bölgeleri ve doğu prusya ile birleşmek için danzig koridorunu ele geçirmek istemişlerdir. hitler, polonya'nın toprak bütünlüğünü garanti eden ingiltere ve fransa'nın, almanya ile bir savaştan çekindiklerinden bu oldu bittiye de göz yumacaklarını düşünmüştür. akabinde polonya'ya da girmiştir. hemen sonra ingiliz ve fransızlar, almanya'ya karşı savaş ilan etmiştir. bu üç ülke savaş halinde olsa bile almanların fransa'ya girmesine kadar aralarında çatışma çıkmamıştır. yani hitler fransa'ya girmese büyük ihtimal danzig koridoru da almanlarda kalırdı.

bu bölgenin bizim için önemi ise hatay'dır. yine aynı yıllarda mustafa kemal hatay'ı türkiye'ye bağlamak için uğraşmıştır ve ismet paşa'nın tüm muhalefetine rağmen bu hedefine erişmiştir. hatay'ın türkiye'ye bağlanmasında kullanılan yöntem de sudetenland'ın almanya'ya bağlanmasında kullanılan yöntem aynıdır. olası savaş öncesi karşısına türkiye'yi almak istemeyen fransa duruma sesini çıkarmamıştır. ayrıca belirtmeden geçemeyeceğim, hatay'da bir süre yaşamış biri anlatmıştı, hatay'ın türkiye ile birleşmesi halk oyu ile oldu. 150 yıl sonra bir seçim daha olacakmış ve halka yine sorulacakmış, "türkiye mi, suriye mi yoksa bağımsız mı olmak istiyorsunuz?" diye. 150 yılın sebebi ise ilk seçimde yaşayan hiçkimsenin kalmaması gerektğiymiş. doğru bir bilgi midir, meraklar içerisindeyim kaç senedir.

(bir kısım bilgi vikipedia'dan alınmıştır)

latin amerika tarihi

latin amerikalıların dünya kupasına 7 takım gönderip(honduras ve meksika dahil) bunların altısının son onaltıya, dördünün de son sekize kalması bende bu yazıyı yazma iştahı uyandırdı. aslında kupa öncesi ingilizce, fransızca, portekizce konuşanlar veya yine dil kökenlerine göre çeşitli ayrımlar yapacaktım. kısmet latin amerikalılarınmış! neyse...

güney amerika'da bağımsızlık ve devrim fikrinin ilk savunucuları tıpkı abd'de olduğu gibi mason hareketleridir. malum, abd'nin dört kurucu atası da masondur. neyse, ilk defa venezuellalı francisco de miranda(1754-1816) tarafından kurulan mason locaları(lauratos) kısa zamanda kıtaya yayılır. önceleri sömürgeciliğe karşıdırlar. ancak ingilizlerin ticari çıkarları için kıta portekiz ve ispanyol sömürgecilerinin aristokrat torunlarını(kreollar-nüfusun %10 ila 40 arası) kullanması ile faaliyeteler yön değiştirse bile devam eder. napoleon'un dünyaya katkılarından birisi de merkezi avrupa devletlerini ele geçirmesinden sonra tipik bir ikinci dünya savaşı etkisi diyebileceğim durumun meydana gelmesidir. bu sayede ispanyol sömürgelerindeki kreollar kendi meclislerini ve bağımsız hükümetlerini kurmaya başlarlar. ancak napoleon'dan sonra eski hükümetler tekrar kurulup avrupa devletleri eski sistemin devamını isteyince(metternich sistemi) ve üstüne askeri operasyonlara girişince blancos adlı beyaz üst tabaka radikalleşir ve renkli proletaryanın(colorados, mestizo, mulato, melez) bağımsızlık talebi doğar. simon bolivar(ö. 1830) ve jose de san martin(ö. 1850) bu istekleri gerçekleştirir. bu duruma itiraz eden napoleon savaşları galiplerinin oluşturduğu kutsal ittifakın gayretleri ise abd'nin açıkladığı ünlü monreo doktrini ile akamete uğrar(1823). abd, "amerika, amerikalılarındır" diyerek kıtada kendisinden başka oyuncuya izin vermeyeceğini açıklamıştır.

böylece kısa zamanda ırk sorunlarının olduğu, cehaletin ve sefaletin kol gezdiği, askeri ve siyasi liderlerin(casudillos) yönettiği güney amerika devletleri doğar. abd ve ingiltere bu devletleri tanır. ingiliz lord canning, dengeyi yeniden tesis etmek için yeni dünyayı kurduğunu ilan eder.

ama süreç sancılıdır. mesela 1826'da panama kongresinde bolivar'ın istediği abd benzeri güney amerika birliği gerçekleşmez.

bu sömürgeler bağımsızlıklarını kazanmadan önce vekil krallıklar olarak ispanya'ya bağımlılıklarını sürdürüyorlardı. bu yüzden bağımsızlarından önceki vekil krallık isimlerini de belirttim. neyse...

kuzeyden başlayayım;

yeni ispanya vekil krallığının devamı olan meksika, 1821'de bağımsızlığını ilan eder. ilk başlar oldukça sarsıntılırıdr. imparatorlar idam edilir, darbe üstüne darbe yapılır ve orta amerika birleşik vilayetleri 1823'de meksika'dan ayrılır(honduras dahil). akabinde federalistler ve merkeziyetçiler iç savaşa tutuşur. ispanyol işgal ordusu geri püskürtülür ve en sonunda santa ana adlı bir general 1833'den 1855'e kadar kendi dikta rejimini kurar.

yeni granada vekil krallığında ise 1811'de venezüella bağımsızlığını ilan eder. ispanyollar saldırır. bolivar yenildikten sonra haitililer, britanya ve alman lejyonerlerinden bir ordu kurar. 1820'de kolombiya ve venezüella bağımsızlığına kavuşur. 1819'da büyük kolombiya ilan edilir. sucre ile birlikte ekvator'da ispanyolları son kez geri püskürtür. bu devlet 1830'da parçalanır. ekvator, venezüella ve kolombiya ortaya çıkar.

daha güneydeki la plata vekil krallığında ise 1810'larda özgürlük savaşları başlar. cuntalar önce paraguay'ın(1811), akabinde rio de plata birleşik devletlerinin(daha sonra adı arjantin olacak-1816) bağımsızlığını ilan eder. san martin bir özgürlük ordusu kurarak peru vekil krallığına saldırır. çünkü şilili yurtseverler ispanyollara yenilmiştir. 1818'de şili bağımsızlığına kavuşur. en son olarak peru, bir ingiliz maceraperestin yardımı ile ordusunu bolivar'ınki ile birleştirir ve san martin'in idaresinde bağımsızlığına kavuşur. ispanyollar 1824'te kıtadan kesin olarak atılır. böylece görüş ayrılıkları başlar. bolivar ile san martin anlaşamaz. san martin avrupa'ya gider ve orada ölür. sucre kendi devletini kurmakta gecikmez. 1825'de bolivya kurulur.

brezilya ise savaşmadan ayrılabilen tek güney amerika devletidir. brezilya'da yetişen portekiz'in veliahtı pedro, napoleon savaşlarından sonra portekiz'e dönmez. 1822'de kongresini toplar ve brezilya imparatoru ilan edilerek brezilya'nın bağımsızlığı ilan edilir. daha öncesinde ise 1817'den beri uruguay için arjantin ile aralarında devam eden savaş 1822'de son bulur ve uruguay bir tampon devlet olarak 1822'de ilan edilir.

böylece beyazların kurduğu devletler olarak arjantin ve uruguay, melezlerin kurduğu devletler olarak brezilya, şili ve orta amerika devletleri, kızılderililerin kurduğu devletler olarak da bolivya, venezüella, kolombiya, peru, ekvator ve paraguay doğmuş olur.

geri kalan süreç ise avrupalıların gelmesi ile ekonomik gelişme, küçük beyaz burjuvanıın doğuşu ve işçi sınıfının oluşumudur. siyasi gerginlikler ve maden yatakları yüzünden sınırlara yönelik talepler(güherçile savaşları) bu devletlerin uzun bir süre kendi kendilerine savaşmalarına yol açmıştır. iç savaşlar da cabasıdır. bu süreç sonucunda kreollar avrupa'ya geri dönmüş, askeri diktatörlükler gelişmiş, melezlerin ve kızılderililerin efsanevi liderleri doğmuştur.

belçika

napoleon savaşları sonrasında fransa'dan alınan bir kısım toprak 1815'de hollanda'ya bağlanır. ancak hollanda'da kalan bu topraklarda bulunan fransızlar ayaklanır ve tekrar fransa'ya bağlanmak için büyük mücadele içine girince ingiltere yine olaya el koyar. hollanda'nın tüm itirazlarına rağmen bir kısım hollanda toprağıyla beraber 1831'de belçika oluşturulur. belçika adını da bir zamanlar orada yaşayan bir kelt topluluk olan belgarlardan alırlar. yeni kurulan bu ülkeye zaire sömürge olarak verilir. gerçi morton stanley adlı şerefsizin kongolulara(zaire) yaptığı oyunlar ve kral ikinci leopold'ün işleri, işlemleri ve en sonunda avrupa devletlerine sömürge olarak kabul ettirmeleri hikayesi de var.

neyse, krallığın başına da ingiliz kraliyet ailesinden birinci leopod geçirilir. fransa ile ingiltere arasında bir tampon bölge olması amacıyla kurulmuştur. ingilizler, uzun süre fransa'nın burayı ele geçirme isteklerine karşı koymuştur. devletin kuruluş amacı tarafsız bir bölge isteğidir. bu tarafsız bölgeye önce fransa ve hollanda, akabinde almanya razı gelir. yani belçika bir nevi ingilizlerin kıta avrupa'sındaki toprağıdır. ülke wallonlar, flamanlar ve kimsenin umursamadığı almanlar'dan oluşuyor.
neyse, birinci harbin gerçekten dünya savaşı olmasını sağlayan ülke de belçika'dır. almanlar planları gereği belçika üzerinden fransa'ya saldırınca, yani tampon bölge işgal edilince ingilizler almanya'ya savaş ilan eder. almanlar bir kağıt parçası yüzünden(belçika'nın tarafsızlık antlaşması) ingilizlerin kendilerine savaş açacağına inanmamıştır.
yalnız öyle bir gerçek vardır ki en vahşi avrupa devletini belçika yapmamızı engelleyemez. 1900'lerin başına kadar sömürgesi olan kongo'da(zaire) kralları ikinci leopold'ün emri ile milyonlarca köle çalıştırmışlar ve maden yataklarında veya isyanlarda nüfus 30 milyondan 9 milyona düşmüştür. ülkenin tüm madenleri sömürülmüş, kauçuk tarlalarında siyahlar zorla çalıştırılmıştır ve fildişleri çalınmıştır. bu sömürü 1960'lara kadar devam etmiştir. en son isyanda belçika artık orayı kontrol edemez hale gelmiş ve kongo'nun milli kahramanı lumumba özgürlüğü ilan etmiştir. belçika bundan sonra sadece mülklerini korumaya çalışmış(lumumba'nın kamulaştırma yapmasından korkmuşlar) en sonunda amerika ile ortak hareket ederek bm çatısı altında kongo'ya barış gücü gönderilmiştir. lumumba ise katakuliye getirilerek asit havuzlarında katledilmiştir.